Scheepstimmerwerk

Voor wat betreft scheepstimmerwerk is het soms lastig om te tonen wat ik gedaan heb; vaak gaat het om onderdelen van een groter geheel, of moet het werk nog door de opdrachtgever afgelakt worden, etc.

Toch wil ik een poging wagen om opgeleverd werk te laten zien - waarmee hopelijk gelijk duidelijk wordt met wat ik bedoel…

Een opdrachtgever kwam bij me met het verzoek een pilaartje van zijn kajuit te vervangen. Zelf had hij al een noodreparatie gedaan, maar dit was niet afdoende. Bij regen kwam het water door het pilaartje heen.


En de binnenkant, deels opgevuld met epoxy:


Afijn, allereerst maar het rotte pilaartje netjes verwijderen. Helaas bleken de aangrenzende delen ook al aangetast, evenals het houtwerk in het dak...


En toen moest er weer een nieuw pilaartje gemaakt worden en geplaatst. De vorm was lastig: van de hoek van 115 graden aan de onderkant naar een ronde bovenkant en over de hoogte was er al een vlot verloop van de 115 graden onderkant naar de ronde vorm:


En de binnenkant:


De opdrachtgever moet nog één en ander af- en bijwerken, maar de lekkage is voorbij…


Een andere opdrachtgever vroeg mij om (ook) een houtrotreparatie.

 

Zoals altijd begint de houtrot ergens binnenin, maar wordt het veroorzaakt door inwateren van buitenaf. En als je dan houtrot aan de buitenkant begint te zien, is het binnenin al veel verder aan het rotten en ben je al te laat om het nog eenvoudig te kunnen herstellen.

In dit geval is er, door een (verborgen en goed afgewerkte) schroefverbinding van beide delen aan elkaar toch inwatering mogelijk geweest en zijn beide delen aangetast. De verf doet dat op de foto niet vermoeden - maar dat is de buitenkant.

Bij deze houtrotreparatie was er één ding van belang voor hoe de reparatie uitgevoerd moest worden. De plank volgt immers de ronding van de romp. Wanneer een stuk van circa 25cm vervangen zou worden, was dat al ruim voldoende om de houtrot in dat deel kwijt te zijn. Maar hoe krijg je een stuk Mahonie van 25cm lang, circa 8cm breed en 13mm dik gebogen in de juiste ronding?

Er zijn een paar methodes, maar ik heb er voor gekozen om die dikte van circa 13mm op te bouwen uit lagen. Lamineren dus. Want een dikte van circa 3 tot 4mm kun je wel buigen. En als je enkele van die diktes in de juiste ronding op elkaar lijmt, heb je wat je nodig hebt.

Afijn, een uurtje of 3 werk en de nieuwe delen zaten er weer in:

 

Daarna begint het afwerken, maar dat heeft de opdrachtgever met grote liefde en vakkundigheid zelf gedaan. Ziehier het resultaat; er is niets meer van de reparatie te zien!




Het gaat bij scheepstimmerwerk (gelukkig) niet alleen om houtrotreparaties. Ik ben al enige tijd met regelmaat bezig op een groot (zeewaardig) zeiljacht in aanbouw, waar ik diverse timmerwerkzaamheden mag verzorgen.



Bijvoorbeeld een aanrechtblad maken van Solid Surface, in dit geval 3mm dik kunststof op een layer van 15mm multiplex. Daaromheen een Mahonie lijst met afgeronde hoeken en een gebogen zijkant (maar die staat er helaas net niet op).


Of een wastafel die afgewerkt moet worden:


Of de toegang naar de kajuit maken:


met een fraaie handgreep in vooroorlogse (WWII) kwaliteit van Java Teak:


Of een compacte kajuittrap:


Hiervan moet overigens de bovenkant nog worden aangepast aan de kajuittoegang.

Maar ook de kajuitvloer, die uit delen bestaat. Deze vloer is voorzien van HPL en daarbij moet alles uiteraard zo op elkaar aansluiten dat de naden minimaal zichtbaar zijn. 

In het fraaie teakhouten dek van de kajuit zit ergens een patrijspoort, maar de moderne stijl daarvan  valt een beetje uit de toon in vergelijking met de stijl van het zeiljacht. De opdrachtgever wilde daarom een Mahonie rand om aluminium rand van de patrijspoort.


De patrijspoort moet dan uiteraard ook nog gewoon geopend kunnen worden, dus je hebt maar beperkte ruimte rondom en zeker aan de scharnierzijde.


Eén van de problemen die daarbij ontstaan is dat het raampje vlak ligt en er dus water op blijft staan als je daar een rand omheen maakt. En dus moet dat water weg kunnen. Ik heb dat op deze manier opgelost:



De afvoersleuven komen precies in de hoeken uit waar de Mahonielijst de aluminium rand niet raakt.

Wel, de opdrachtgever moet de rand nu eerst lakken en dan kan de rand om de patrijspoort worden gelijmd.

De stuurkolom in de kuip heeft een RVS-voet die boven de kuipvloer uitkomt, maar die is niet fraai om in het zicht te laten. En dus moet die afgewerkt worden met Teak en Mahonie.

Eerst een rand van 2mm Teak om het onderste gedeelte, waar de voet door de kuipvloer heen komt en vervolgens het achterste deel van de voet voorzien van een Teak afdekking.




Daarna kan het ronde gedeelte van de voet worden voorzien van Mahoniefineer.


En tenslotte komt er om de bovenrand nog een 2mm Mahonierand.

Op de romp van de boot wilde de opdrachtgever een stootrand hebben, maar niet over de volledige lengte. En het begin en einde moeten dan naar de romp aflopen. Een uitdagende klus, want op een hoogte van 3 à 4 meter en over een lengte van circa 7 meter moet je dan een Mahonie rand aanbrengen die de lijn van de romp volgt, maar ook nog gelijkmatig verdeeld worden tussen de lijn van het dek en de (gouden) bies, die niet evenwijdig aan de rand van het dek loopt. Om de boot is helaas niet voldoende ruimte om een (rol)steiger te plaatsen, dus het moet met ladders gebeuren. De stootrand hebben we opgebouwd uit 2x een vierkante lat van circa 22x22mm, want een lat van circa 44x22mm buigen over de grootste maat was in onze situatie niet meer te doen. Je kunt immers geen klemmen meer plaatsen om de polyesterrand heen, want het dek zit dan in de weg… de onderste stootrand zal dus met RVS-schroeven en zwarte Sikaflex aan de romp moeten worden bevestigd. En als het onderste deel vast zit, kan de tweede laag worden aangebracht met Sikaflex en tijdelijke schroeven, want op de stootlijst moet tenslotte nog een RVS strip komen en dan wil je geen last hebben van ander schroeven.


Omdat de stootrand dus naar de romp moet aflopen aan het begin en einde, en omdat de romp al helemaal klaar is, heb ik de onderste rand voor het aanbrengen alvast aangeschuind. Dan kan ik die lijn in de bovenste laag overnemen en afronden, zonder de romp te raken. Alle delen zijn van te voren door de opdrachtgever afgelakt.


Je kunt de overgang van tussen de beide delen nog zien (de zwarte Sikaflex op circa 15 cm vanaf het uiteinde), maar (na het lakken en) het plaatsen van de RVS strip, zal daar niets meer zichtbaar van zijn.


In de kuip (van grotendeels Teak en Mahonie) zijn 2 vlakjes aangebracht met de kleuren van stuur- en bakboord. En tegen de overgangen van die kleurvlakjes naar de kajuitrand van Teak en de kuipwand van Mahonie, wilde de opdrachtgever een Teakrandje hebben.



Uiteraard mag er geen water in die omranding blijven staan. Maar omdat de onderhoek een plek is waar dat wel zou gebeuren, moet je er dus voor zorgen dat die hoek kan afwateren. Nu zal daar bij het afkitten van dit soort details goed op gelet moeten worden, maar als de basis goed is, zal dat het eindresultaat zeker bevorderen. Ik heb daarom het meervoudige verstek zo aangestoken dat na zorgvuldig kitten het eindresultaat het gewenste effect moet gaan geven.


Ook ben ik na overleg met de opdrachtgever begonnen met (de vorm van) de kajuittafel. Die komt om de mast en dus moet de plaats van de mast door dat tafelblad bepaald worden. Omdat de mast ovaalvormig is, heb ik die vorm eerst maar overgenomen op MDF. De doorgang door het dek en de plaats op de mastvoet zijn vaste punten, dus als ik die punten fixeer en de vorm van de mast tussen die punten kan projecteren, kan ik bepalen hoe het blad moet worden, want de rand van de blad waar een curve in moet komen, moet ruim om de mast heen lopen, terwijl het in lijn ligt met de zijkant van de kajuitbank en de doorgang aan de andere kant van het blad.

De mastdoorgang door het dek:

De (ovale) plaats op de mastvoet:

Daartussen 2 buizen en de vorm van de mast die verschuifbaar is, zodat die op het 'tafelblad' geprojecteerd kan worden. En omdat het blad niet van zichzelf blijft liggen maar even een steun tussen het blad en het plafond geplaatst.

Nou ja, tafelblad; dat wil zeggen een MDF mal daarvan, want dit is nog maar het begin. Nu kunnen de hoeken worden afgerond en moet de doorgang van de mast in de mal met wat speling worden overgenomen en dan is de mal klaar en kan het tafelblad geproduceerd worden. 

Het definitieve tafelblad is van Populieren multiplex gemaakt en voorzien van een prachtige Coromandelfineer en een randafwerking van Essen (meer daarover op de pagina Stoombuigen). Een leuke klus voor in de werkplaats, want op locatie wordt het zo aan het einde van het jaar al weer te koud om nog lekker te kunnen werken en bovendien staat de loods alweer vol met andere boten, in verband met de winterstalling.

En hier is dan het resultaat:

De randen zijn gemaakt van Essen en door middel van stoombuigen in de vorm gemaakt. De verlaagde 'hoeken' zijn voor het gemak om het tafelblad schoon te kunnen vegen.


En de mastdoorgang (uiteraard met speling):


En tenslotte de onderkant met verstevigingsribben, enerzijds omdat het blad licht van gewicht is gehouden door het Coramandel fineer op een Populierenmultiplex van 15mm te verlijmen. En dus heeft zo'n tafelblad wel wat ondersteuning nodig. Maar ook omdat er nu maar eenzijdig gefineerd is en dus om kromtrekken van het blad te voorkomen.

Tevens is nu de mogelijkheid gemaakt om wanneer de mast geplaatst wordt, en dus ook het blad zijn definitieve plaats krijgt, er nog wat geschoven kan worden op de kolom waar het blad op komt te rusten. Die kolom is dan al gefixeerd en daar kan dan niet meer mee geschoven worden.

Afijn, ook allerlei zaken moeten nog afgelakt -of zoals de onderkant van het tafelblad geschilderd- worden, iets wat de opdrachtgever zelf doet.


Bij de volgende boot was het oorspronkelijke kajuitdak (3 lagen Mahonie Multiplex 6mm) in de loop der tijd gaan lekken en heeft men er destijds een polyester toplaag over aangebracht:


Afijn, dat is vragen om vochtproblemen en omdat de kajuitopstanden ook al diverse slechte plekken vertoonden heeft deze opdrachtgever besloten dat de hele zaak vervangen moest worden, zodat het onderliggende staalwerk ook aangepakt kon worden (enkele van de verschillende slechte plekken:)


Geen klein projectje dus, want het nieuwe hout moet eerst goed in de lak worden gezet, voordat het wordt aangebracht.

Een fotoimpressie van de voortgang:


Omdat er in het binnenwerk houtworm bleek te zitten, had de opdrachtgever dat allemaal al weggehaald.

Maar van het één kwam het ander; nu bleken de meeste dakliggers aan de uiteinden ook nog rot te zijn. Afijn, van de langere kun je weer kortere dakliggers maken, dus hoefden er maar een klein aantal nieuw gemaakt te worden.

En tenslotte de oude kajuitdelen in de werkplaats om ze te reproduceren.

De onderkant van deze kajuitopstanden zijn daarna in de juiste vorm gemaakt, daarna -dus voor de montage- door de opdrachtgever rondom voorzien van 8 à 9 laklagen en tenslotte zijn de opstanden weer op de kajuit gemonteerd, waarna de dakliggers weer geplaatst zijn en de voorste delen van de kajuitopstanden, met tijdelijke fixering.

De dakliggers zijn ondertussen voorzien van de nodige laklagen en dus is de volgende fase het aanbrengen van de dakplaten. Het dak wordt opgebouwd uit 3 lagen van 8mm door en door Mahoniemultiplex. De onderste laag is inmiddels in de breedte op maat gemaakt, zodat de naden op de dakliggers komen. De naden van de volgende lagen moeten nu voldoende verspringen zodat er voldoende overlap is.

De onderste laag wordt momenteel aan de onderzijde (het plafond in de kajuit dus) voorzien van een verflaag, want dat is nu veel eenvoudiger dan nadat de platen gemonteerd zijn.

De lagen zullen onderling verlijmd worden met een 2 componentenlijm met lange open tijd. En de verbinding van de platen op de dakliggers zal met een Sikaflex lijmkit worden gefixeerd.

Wordt vervolgd…

Bij een andere boot was in de loop van de tijd op verschillende plaatsen houtrot ontstaan en werd me gevraagd de aangetaste delen te vervangen. Een deel van het aangetaste hout was door de opdrachtgever al verwijderd, wat het werk lastiger maakt, want je weet dan niet meer hoe het precies gezeten heeft.

Een aangetaste plek in de romp...


3 kuipranden die aangetast zijn (en al verwijderd, maar gelukkig nog wel aanwezig)…

maar ook een dragende dekligger die bij de verbindingen met de romp aangetast is.

De kuipranden aan stuur- en bakboord hebben flinke toog en de breedte van de kuipranden is niet overal evenwijdig. Met een aangetast voorbeeld (het verwijderde deel) kun je dan toch nog wel het één en ander reproduceren:

Voordat de kuipranden gemonteerd kunnen worden, moet er eerst voldoende achterhout aangebracht zijn om de kuipranden aan te fixeren, zeker met de flinke toog die ik er deels al had ingebracht:

Op de kuipranden horen nog afdeklatten, maar omdat deze al door de opdrachtgever verwijderd waren en de hoeken ervan ook niet al te fraai meer waren, heb ik de aansluitingen op de hoeken vervangen door inzetstukken:

En de aansluitingen met het onaangetaste deel heb ik net zo gemaakt als ze ook al waren:

In de rom zat dus ook nog een aangetaste plek. Deze heb ik uitgezaagd en voorzien van een passtuk, wat voorgetoogd was in de vorm van de romp:

Nu kan de opdrachtgever het nieuwe werk weer aflakken.

Ook wordt ik zo af en toe gevraagd of ik aangetaste onderdelen kan reproduceren, zoals bij deze opdrachtgever:

 

En ja, ook dat is mogelijk:

 

Of voor (o.a.) een Teak-met-bies-HPL afwerking over een bestaande (houten) kajuitvloer, met enkele luikjes:

En hier een detail van een (bestaand, maar opnieuw ingefreesd) luikgreepje:


© Laatste update: juli 2016